Serial Muzeum Sztuki o teorii widzenia | Kalejdoskop kulturalny regionu łódzkiego
Proszę określić gdzie leży problem:
Proszę wpisać wynik dodawania:
1 + 4 =
Link
Proszę wpisać wynik dodawania:
1 + 4 =

Serial Muzeum Sztuki o teorii widzenia

Wilhelm Sasnal "Krowa, świnia, len"

Pierwszy pokaz wyprodukowanej przez Muzeum Sztuki w Łodzi czteroodcinkowej serii „Theory of Seeing”, opartej na „Teorii widzenia” Władysława Strzemińskiego, jednej z najważniejszych polskich publikacji dotyczących historii sztuki, został zaplanowany na 17 XI w... Nowym Jorku. Polska premiera - 28 XI w NCKF w Łodzi.
„Theory of Seeing” to czteroodcinkowy serial będący próbą ekranizacji książki Władysława Strzemińskiego. Celem nie jest jednak zilustrowanie tez traktatu słynnego artysty i teoretyka sztuki, a przełożenie toku jego myślenia na język filmu. Punktem wyjścia jest przekonanie, że widzenie nie jest niezmienną zdolnością, ale procesem kształtowanym przez historię oraz społeczne warunki życia. Każda epoka tworzy własne sposoby patrzenia, a w tych przemianach uczestniczy sztuka.

Film nie jest tu przezroczystym nośnikiem, lecz aparatem organizującym spojrzenie poprzez kadr, montaż, ruch, światło i czas. Jest narzędziem, dzięki któremu można poddać refleksję Strzemińskiego praktycznej próbie, pokazując, jak obraz powstaje na styku fizjologii oka, pamięci, wiedzy i doświadczenia. Każdy odcinek staje się eksperymentem, który nie tyle objaśnia teorię, ile uruchamia ją.

Projekt wpisuje się w tradycję eksperymentalnych filmów o sztuce, w których kamera nie służy reprodukowaniu dzieł, lecz staje się narzędziem analizy. Istotnym odniesieniem jest łódzki Warsztat Formy Filmowej, traktujący film jako laboratorium percepcji i badający relacje między aparatem a widzem. Drugim precedensem są telewizyjne „Sposoby widzenia” Johna Bergera i Mike’a Dibba, które wykorzystały formę serialu do krytycznego namysłu nad społecznymi i politycznymi warunkami oglądania sztuki.

Do pracy nad serialem Muzeum Sztuki w Łodzi, placówka Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego, zaprosiło artystów o międzynarodowej renomie. Poszczególne odcinki stworzyli: Agnieszka Polska, Wilhelm Sasnal, Mykola Rydnyi Anton Vidokle i Liam Gillick. Każdy odcinek proponuje autorską aktualizację myśli Strzemińskiego.

Agnieszka Polska zrealizowała kolażowy esej filmowy „The Birth of a Prediction Machine”. Poszerza on refleksję Strzemińskiego o kontekst współczesnej neuronauki i obrazów generowanych przez sztuczną inteligencję. Rodzi się dziecko. Co widzi? Co będzie widzieć? W ujęciu Polskiej współczesna ikonosfera staje się przestrzenią radykalnej niepewności, skolonizowaną przez korporacje i algorytmy. Autorka stawia pytanie: co się dzieje, kiedy nasz wewnętrzny model rzeczywistości traci wszelką wiarygodność?

W odcinku przygotowanym przez Liama Gillicka i Antona Vidokle’a ciało aktora zostaje uwikłane w wizualne schematy inspirowane „Teorią widzenia” Strzemińskiego, ale znalezione w przestrzeni miasta - Łodzi. Bohater, porte-parole autora, a może abstrakcyjny podmiot patrzący, porusza się wśród planów, osi, linii i siatek, powtarzając fragmenty książki o realizmie. Odtwarza wyuczoną rolę? A może oglądamy making of teorii - myśl w trakcie powstawania? Film jednocześnie hipnotyczny i rygorystyczny formalnie.

Odcinek, który zaproponował Mykola Ridnyi nosi tytuł „Grey Zone”. - To film o konflikcie dwóch tożsamości. Artysty i żołnierza - mówi Ridnyj.
Artysta przywołuje biograficzny kontekst nieobecny w teorii Strzemińskiego - doświadczenie żołnierza i inżyniera wojskowego, który podczas I wojny światowej doznał urazu oka. Bohaterem filmu jest snajper i jego perspektywa, zapośredniczona przez celownik karabinu. Ridnyj powraca do pytań obecnych w swoich wcześniejszych pracach – jak rozwój technologii widzenia wpływa na współczesne prowadzenie wojny?

„Krowa, świnia, len” Wilhelma Sasnala to z kolei wielopoziomowa polemika z „Teorią widzenia” Strzemińskiego. Zmysłowy, swobodny, cielesny. Abstrakcji przeciwstawia konkret, intelektowi - zmysły, dyskursowi - baśń. Czerpiąc motywy z baśni Hansa Christiana Andersena, Sasnal stawia pytanie: a co, jeśli nie tylko my patrzymy na krajobraz, ale i krajobraz patrzy na nas? - Chodziło mi o wyrównanie sił - mówi Wilhelm Sasnal. - Nie patrzy tylko człowiek, ale wszystko na wszystkich.

Całość spajają czołówki wykonane metodą found footage przez Laurę Pawelę.
Partnerami są e-flux, międzynarodowa platforma internetowa, projekt artystyczny i wydawnictwo poświęcone kulturze i sztuce współczesnej, oraz Instytut Kultury Polskiej w Nowym Jorku. Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Serial dołącza do kształtowanej przez wiele dekad konstelacji, na którą składają się książka Strzemińskiego, historyczna przestrzeń Sali Neoplastycznej w Muzeum Sztuki, stała wystawa kolekcji „Sposoby widzenia” oraz współczesne interpretacje formułowane w języku filmu. Jej częścią jest także przygotowana we współpracy z e-flux strona internetowa poświęcona książce i serialowi, uzupełniona o materiały źródłowe oraz nowe teksty Luizy Nader, Eleny Vogman i Kuby Mikurdy pogłębiające refleksję nad percepcją.

Każdy z tych elementów pełni inną funkcję: książka formułuje teorię przemian świadomości wzrokowej, filmy poddają jej pojęcia współczesnej próbie, wystawy pozwalają sprawdzić je w fizycznym spotkaniu z dziełami w przestrzeni muzeum, a strona internetowa otwiera pole dalszych badań i interpretacji.

Projekt jest kontynuacją działań popularyzujących „Teorię widzenia” na świecie, które Muzeum Sztuki rozpoczęło premierą pierwszego anglojęzycznego wydania książki w 2025 roku. Publikacja jest kluczowa dla polskiej historii sztuki ze względu na nowatorskie podejście do percepcji i ukazanie tego, jak tło historyczne, kulturowe i społeczne wpływa na postrzeganie świata. Teoria Strzemińskiego ukazuje spojrzenie jako społeczną praktykę kształtującą świadomość. Przypomnienie jej, w obliczu rosnącego tempa produkcji i generowania obrazów, jest szczególnie cenne.

Światowa premiera serialu „Theory of Seeing” odbędzie się 17 listopada w siedzibie e-flux w Nowym Jorku. Polska premiera została zaplanowana na sobotę, 28 listopada w Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi. Pierwszemu pokazowi towarzyszyć będzie spotkanie z twórcami. Serial będzie można obejrzeć w NCKF również w niedzielę, 29 listopada.


Twórcy, którzy zrealizowali poszczególne odcinki:

Wilhelm Sasnal urodził się w 1972 w Tarnowie. Żyje i pracuje w Krakowie. W 1992 roku rozpoczął studia na kierunku architektura na Politechnice Krakowskiej, a następnie kontynuował edukację na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie w 1999 roku uzyskał dyplom na Wydziale Malarstwa. Sasnal często rozpoczyna proces twórczy od fotografii przedstawiających kadry z filmów, reprodukcji dzieł sztuki, obrazów zaczerpniętych z kultury masowej lub zdjęć wykonanych własnym telefonem, które następnie przetwarza poprzez różne stopnie zniekształcenia, redukcji i abstrakcji. Jego twórczość porusza skrajnie różnorodne tematy: od poważnych wydarzeń historycznych, takich jak Holokaust, po rozpoznawalne ikony kultury masowej, a także ludzi, w tym członków własnej rodziny, miejsca i codzienne przedmioty. Artysta brał udział w licznych wystawach indywidualnych oraz zbiorowych w wielu zakątkach świata. W 2006 roku otrzymał Nagrodę im. Vincenta van Gogha przyznawaną przez Bonnefanten Museum w Maastricht, a w 2026 roku został laureatem 15. Nagrody Rubensa przyznawanej przez miasto Siegen. Od początku swojej kariery, równolegle z działalnością malarską, Sasnal realizuje również filmy - początkowo krótkometrażowe, a następnie pełnometrażowe tworzone wspólnie z Anką Sasnal.

Agnieszka Polska urodziła się w 1985 roku w Lublinie. Jest artystką wizualną oraz reżyserką filmową i teatralną tworzącą w Berlinie. Wykorzystuje media generowane komputerowo do badania zagadnień związanych z indywidualną sprawczością, odpowiedzialnością społeczną i kształtowaniem narracji historycznych w środowiskach napędzanych szybkimi zmianami technologicznymi i przepływem informacji. Jej prace stanowią pomost między przeszłością a cyfrową współczesnością, wykorzystując halucynacyjne animacje i poetycką narrację do zgłębiania etycznych niejednoznaczności współczesnego społeczeństwa. Prace Polskiej były prezentowane na arenie międzynarodowej, m.in. na wystawach w New Museum i MoMA w Nowym Jorku, Centre Pompidou w Paryżu, Tate Modern w Londynie oraz Hirshhorn Museum w Waszyngtonie. Wystawy indywidualne artystki odbywały się m.in. w Berlinie, w Warszawie, w Seattle. W 2023 roku zaprezentowała swoją pierwszą sztukę teatralną „Gadający Samochód” w ramach Biennale BoCa w Lizbonie.

Anton Vidokle jest artystą i redaktorem czasopisma e-flux journal. Urodził się w Moskwie, mieszka w Nowym Jorku i Berlinie. Jego prace i filmy prezentowane były na arenie międzynarodowej m.in. podczas Bergen Assembly, Biennale w Szanghaju, Berlinale International Film Festival, Forum Expanded i Biennale w Gwangju, a także w Centre Pompidou, Tate Modern, Garage Museum, Biennale w Stambule. Pełnił funkcję głównego kuratora 14. Biennale w Szanghaju Cosmos Cinema, a w 2024 roku został powołany na stanowisko dyrektora artystycznego 13. Biennale Mediacity w Seulu.
Liam Gillick jest artystą tworzącym w Nowym Jorku znanym z wkładu w rozwój rzeźby, wideo, architektury. Jego twórczość skupia się na współczesnych formach zarządzania pracą, czasem i estetyką, poszerzonych o charakterystyczną koncepcję wystawy jako medium samego w sobie. Jego twórczość obejmuje zarówno abstrakcje bazujące na współczesnych strukturach społecznych i politycznych, jak i teksty, filmy oraz grafiki, które często zdają się zaprzeczać i komentować pozornie widoczną przejrzystość jego struktur. Prace Gillicka były prezentowane na wielu ważnych wystawach, w tym podczas biennale w Wenecji, Berlinie, Szanghaju i Stambule. Jego wystawy indywidualne odbywały się m.in. w Museum of Contemporary Art w Chicago, the Museum of Modern Art w Nowym Jorku oraz Tate w Londynie.

Mykola Ridnyi urodził się w Charkowie w Ukrainie. Żyje i pracuje w Berlinie, gdzie zajmuje stanowisko profesora wizytującego na kierunku sztuka multimedialna na Uniwersytecie Sztuk Pięknych. W ostatnich filmach, instalacjach wideo i cyklach fotograficznych eksperymentuje z nielinearnym montażem i kolażem łączącym formy dokumentu oraz fikcji. Pracuje z rekonstrukcjami, często opartymi na badaniach dotyczących ukraińskiej i europejskiej polityki, historii oraz kinematografii. Ridnyi odzwierciedla społeczne i polityczne realia i ukazuje kontrast między kruchością a odpornością indywidualnych i zbiorowych historii. Jego twórczość z ostatniej dekady podejmuje pytanie, jak mówić o przemocy i wojnie bez zwielokrotniania ich brutalności w języku wizualnym.  Jego prace były prezentowane w licznych instytucjach i na festiwalach, m.in. podczas Biennale w Wenecji.
  • od 28-11-2026
  • 29-11-2026

Kategoria

Sztuka